O szczepionkach i szczepieniach

• Strona główna
• O szczepieniach i szczepionkach
• Jakie znaczenie ma ...

• 
• |
• Drukuj

Jakie znaczenie ma układ odpornościowy

• Co to jest i do czego służy układ odpornościowy człowieka
• Co to jest odporność wrodzona i nabyta

Co to jest i do czego służy układ odpornościowy człowieka²

Układ odpornościowy (układ immunologiczny) to zbiór mechanizmów organizmu, mających na celu jego ochronę przed chorobami, poprzez rozpoznawanie i likwidowanie czynników chorobotwórczych (patogenów) i komórek nowotworowych. Mechanizmy odpornościowe muszą rozróżniać własne, zdrowe komórki i tkanki od czynników obcych dla organizmu (np.: wirusy, bakterie, robaki pasożytnicze, itp.). Układ odpornościowy człowieka składa się z wielu rodzajów substancji chemicznych, komórek, tkanek i narządów, które współdziałają ze sobą w złożonym i dynamicznym procesie ochrony organizmu przed czynnikami chorobotwórczymi. Narządami układu odpornościowego są: grasica, szpik kostny, śledziona, węzły chłonne, migdałki, wyrostek robaczkowy i grudki limfatyczne (kępki Peyera) w przewodzie pokarmowym.

Układ odpornościowy na przestrzeni tysięcy lat ewolucji znakomicie przystosował się do walki z mikroorganizmami, takimi jak pierwotniaki, bakterie, wirusy czy pasożyty. Dzięki swojej fenomenalnej zdolności rozpoznawania intruzów, czy to krążących w organizmie (większość bakterii, pierwotniaków), czy wnikających do wnętrza naszych komórek (wirusy), potrafi uporać się ze zdecydowaną większością atakujących nas drobnoustrojów.

Układ odpornościowy człowieka musi spełniać trzy podstawowe funkcje:

a) rozpoznać bakterię, wirus czy inny patogen jako czynnik obcy dla organizmu i uruchomić procesy obronne
b) koordynować współdziałanie różnych mechanizmów obronnych
c) spowodować, by po wniknięciu i wyeliminowaniu czynników obcych pozostała pamięć, tzw. pamięć immunologiczna, by organizm w przyszłości mógł je szybciej rozpoznać i zwalczyć.

Przebieg choroby zależy przede wszystkim od:

• rodzaju drobnoustroju,
• zjadliwości drobnoustroju,
• od stanu układu odpornościowego gospodarza.

Trudno jest przewidzieć przebieg choroby - ta sama choroba u jednego dziecka może mieć przebieg łagodny, u innego bardzo ciężki. U dorosłego człowieka może przebiegać łagodniej, niż u dziecka lub odwrotnie.

w górę

Co to jest odporność wrodzona i nabyta³

Człowiek przychodzi na świat z odpornością wrodzoną (nieswoistą), a z czasem – w wyniku kontaktu z patogenami – nabywa odporność swoistą. Odporność swoista (nabyta) jest stymulowana przez szczepienia, które zapewniają organizmowi lepszą ochronę przed infekcjami.

Mechanizmy nieswoiste stanowiące pierwszą linię obrony, są mniej precyzyjne. Mechanizmy swoiste, do których należy produkcja przeciwciał, zwracają się precyzyjnie przeciwko określonemu „intruzowi”. Współudział obu typów odporności najlepiej widać u dziecka w pierwszym roku życia, kiedy odpowiedź nabyta nie jest jeszcze rozwinięta, dlatego noworodki i niemowlęta są bardziej wrażliwe na zakażenie niektórymi drobnoustrojami, a z drugiej strony dobrze reagują (wytwarzając odpowiedź immunologiczną) na szczepionki. Większość komórek odpornościowych noworodka (limfocytów – rodzaj białych krwinek) to tzw. limfocyty „naiwne” (naive), które jeszcze nie zetknęły się z obcymi antygenami; mniejszość to limfocyty „pamięci”, które rozwijają się po kontakcie limfocytu z antygenem. Dopiero u osób dorosłych liczba obydwu rodzajów limfocytów się równoważy. Każde zetknięcie się limfocytu z antygenem (bakterią, wirusem, itp.) powoduje wytworzenie swoistej odpowiedzi immunologicznej i zapamiętanie na krócej lub dłużej sposobu w jaki z nim walczyć (tzw. pamięć immunologiczna). Dzięki temu każde kolejne zetknięcie z identycznym antygenem powoduje powstanie odpowiedzi szybszej i lepszej jakościowo – bogatszej od pierwotnej.

Odporność nabyta w sposób naturalny:

• biernie, gdy przeciwciała matki są przekazywane do płodu przez łożysko w czasie ciąży lub wraz z mlekiem matki w czasie karmienia noworodka piersią. Przeciwciała przekazane biernie, w warunkach naturalnych utrzymują się w organizmie dziecka przez kilka pierwszych miesięcy jego życia (ok. trzy miesiące) i stanowią ochronę przed zakażeniami do czasu, gdy jego własny układ odpornościowy (immunologiczny) będzie w stanie samodzielnie zwalczać infekcje.
• czynnie, w sposób naturalny powstaje w przebiegu choroby zakaźnej i w zależności od drobnoustroju może trwać kilka miesięcy, lat, a nawet całe życie.

Odporność nabyta w sposób sztuczny:

• biernie, uzyskuje się po podaniu gotowych przeciwciał i jest ona krótkotrwała
• czynnie, poprzez podanie szczepionek

w górę