Szczepienia.pl

Błonica

• Czym jest błonica?
• Jak dochodzi do zakażenia?
• Jakie są objawy i skutki zakażenia?
• Kto jest najbardziej narażony na zakażenie?

Tężec

• Czym jest tężec?
• Jak dochodzi do zakażenia?
• Jakie są objawy i skutki zakażenia?

Krztusiec

• Czym jest krztusiec?
• Jak dochodzi do zakażenia?
• Jakie są objawy i skutki zakażenia?
• Kto jest najbardziej narażony na zakażenie?


• Jak można zapobiegać błonicy, tężcowi i krztuścowi?

Czym jest błonica?

Błonica (dyfteryt) to ciężka choroba zakaźna wywoływana przez maczugowiec błonicy (łac. Corynebacterium diphtheriae).^1,2,3 Głównym czynnikiem chorobotwórczym jest wytwarzany przez niektóre szczepy tych pałeczkowatych bakterii jad - toksyna błonicza.^1,3

Podstawową postacią błonicy jest błonica górnych dróg oddechowych: gardła i krtani. Rzadziej występuje błonica nosa, ucha, skóry, oka czy pępka.¹

Bakteria wywołująca błonicę oddziałuje na organizm człowieka na dwa sposoby:^1,4

• • miejscowo - tworząc błony rzekome (dyfteryczne) z bakterii oraz obumarłych fragmentów śluzówki lub skóry (w przypadku odmiany skórnej)
• • na cały organizm - uwalniając do krwi jad bakteryjny zwany egzotoksyną

w górę

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia błonicą dochodzi głównie drogą kropelkową - poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą lub tzw. nosicielem, który zakaża na 2 dni przed wystąpieniem objawów choroby, przez cały okres jej trwania i nawet 2-3 tygodnie po wyzdrowieniu.² Bakterie znajdują się w wydzielinach błon śluzowych chorego, a także na skórze (np. rąk po kichaniu i wycieraniu nosa).^1,4

Relatywnie rzadko zdarzają się zakażenia przez zanieczyszczone środki spożywcze, naczynia, sztućce itp.

Błonicą można zakazić się przebywając na terenach, gdzie ta choroba występuje endemicznie (np. kraje dawnego Związku Radzieckiego) lub kontaktując się z osobami, które powróciły z takich terenów.

w górę

Jakie są objawy i skutki zakażenia?

Błonica gardła rozpoczyna się przeważnie od złego samopoczucia, osłabienia i bólu gardła, którym towarzyszy umiarkowana gorączka. Charakterystycznym objawem są powiększone węzły chłonne oraz przykry gnilno-słodki zapach z ust. Szyja zwiększa obwód (tzw. bawola szyja, szyja prokonsula, szyja Nerona). Na migdałkach i błonie śluzowej gardła pojawia się zaczerwienienie, a potem charakterystyczne naloty – szare, półprzezroczyste lub czarne błony martwicze,^1,5 które krwawią przy próbie oderwania.¹ Często bakterie zajmują krtań i tchawicę (krup), co wraz z obrzękiem może być poważnym zagrożeniem dla życia osoby chorej. Pojawia się świst krtaniowy, kaszel i duszności. Nieswoistym objawem tej choroby jest chrypka, a następnie bezgłos.^1,2,5 Postać ta jest szczególnie niebezpieczna dla dzieci. Krup może być przyczyną śmierci przez uduszenie.^1,5 Niezbędna może okazać się natychmiastowa pomoc lekarza, który przeprowadzi intubację lub tracheotomię - zabieg udrażniający drogi oddechowe i zapobiegający uduszeniu.⁶ W języku polskim dyfteryt krtani określano jako „dławiec” – nazwa ta dokładnie odwzorowywała objawy tej choroby.^5,7

Gdy w odpowiednim momencie nie zostanie podjęte właściwe leczenie, jad błonicy drogą krwionośną dostaje się do serca lub układu nerwowego, co prowadzi do poważnych komplikacji. Toksyny bakterii mogą doprowadzić do zapalenia mięśnia sercowego, wywołać porażenie nerwów czaszkowych oraz obwodowych a także niewydolność krążenia; zdarza się, iż niszczą wątrobę i nerki.^2,5,8

Błonica nosa, ucha czy skóry występuje raczej rzadko. Stan zapalny, połączony z surowiczo-krwistym wysiękiem, wytwarzaniem toksyny i błon rzekomych, rozwija się na ograniczonych, podatnych na kolonizację bakterią obszarach (zranienia, ropnie).^1,5

w górę

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie?

Najbardziej narażone na zakażenie są niemowlęta, którym nie podano jeszcze szczepionki

oraz dzieci, u których cykl szczepienia nie został zakończony. Błonica nie może być uważana tylko za chorobę wieku dziecięcego. W miarę upływu czasu odporność wygasa – choroba może dotknąć także dzieci w wieku szkolnym, młodzież i osoby dorosłe, dlatego ważne jest doszczepianie.¹

w górę

Tężec

Czym jest tężec?

Tężec to ostra choroba zakaźna, którą wywołuje neurotoksyna (tetanospazmina) wytwarzana przez bakterie: laseczki tężca - Clostridium tetani.^9-13 W organizmie człowieka laseczka tężca wytwarza toksyczny jad - tetanospazminę, która wywołuje gwałtowne skurcze mięśni, w tym mięśni oddechowych.^10,13

w górę

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia tężcem dochodzi w wyniku zabrudzenia rany np. ziemią, odchodami, kurzem lub innym ciałem obcym zakażonym laseczką tężca.11,14 Sama laseczka tężca nie działa chorobotwórczo, lecz silna toksyna (tetanospazmina) wytwarzana przez nią w warunkach beztlenowych.^9,12 Toksyna wędruje wzdłuż nerwów i uszkadza centralny układ nerwowy. Objawy pojawiają się od kilku do kilkunastu dni od zakażenia w zależności od charakteru, rozległości i umiejscowienia rany.¹² Choroba nie jest zaraźliwa: nie można się zakazić bezpośrednio od drugiego człowieka ani od zwierzęcia.^9,10,13

w górę

Jakie są objawy i skutki zakażenia?

Zwiastunami zakażenia laseczką tężca są niepokój, pogorszenie samopoczucia, wzmożone napięcie mięśni, ból głowy, nadmierne pocenie się, bezsenność, a także ziębnięcie oraz ból i mrowienie w miejscu urazu.⁹ Z biegiem czasu objawy uogólniają się. Chory jest wrażliwy na bodźce – dźwięk i światło wywołują napady bolesnych drgawek. Charakterystycznym objawem tężca jest kurcz toniczny (szczękościsk) obejmujący stopniowo mięśnie karku, grzbietu, brzucha i kończyn. W rzadkich przypadkach występują napadowe prężenia – chory ma zaciśnięte zęby, szyję i plecy wygięte ku tyłowi (w kształcie łuku), napięty brzuch i wyprostowane nogi. Skurcze mięśni mogą być tak silne, że dochodzi do urazów języka oraz złamań kości. ^9,10,12-14

w górę

Krztusiec

Czym jest krztusiec?

Krztusiec to bardzo zaraźliwa, ostra choroba układu oddechowego nazywana także kokluszem lub 100-dniowym kaszlem. ^15,16,17 Charakteryzuje się długotrwałymi napadami kaszlu z zanoszeniem się lub wymiotami.¹⁵ Wywołuje ją pałeczka Bordetella pertussis, która może powodować miejscowe uszkodzenie komórek.^16,18-22

w górę

Jak dochodzi do zakażenia?

Chorobą można się zarazić bezpośrednio od innego chorego - drogą kropelkową.^17,18,21 Najczęściej źródłem zakażenia są osoby dorosłe, chorujące nietypowo, bez charakterystycznych objawów. Bakteria jest przekazywana z dróg oddechowych – podczas kaszlu, kichania czy mówienia.^17,20 Choroba w pierwszym okresie choroby, tzw. nieżytowym oraz przez 2-3 tygodnie od wystąpienia napadowego kaszlu. Chorzy, u których wprowadzono leczenie antybiotykami, zarażają jeszcze przez ok. 5 dni od rozpoczęcia leczenia. ¹⁸

w górę

Jakie są objawy i skutki zakażenia?

Okres wylęgania (tzn. od zakażenia do wystąpienia objawów) wynosi od 6 do 20 dni.¹⁸ Symptomem może być kaszel, traktowany u dzieci jako objaw nie wyleczonego przeziębienia, przewlekłego zapalenia oskrzeli, u dorosłych jako efekt palenia papierosów.^16,22

Pierwsze objawy krztuśca są trudne do rozpoznania. Pojawiają się dopiero po 3–14 dniach od zakażenia i sugerują zwykłe przeziębienie: katar, kaszel, zapalenie spojówek, nieco podniesiona temperatura ciała. Z biegiem czasu kaszel staje się charakterystyczny dla kokluszu – napadowy, męczący, świszczący. Jest on spowodowany działaniem toksyn bakteryjnych, uszkadzających tkanki układu oddechowego. Napady kaszlu mogą kończyć się wymiotami. Charakterystyczne objawy krztuśca pojawiają się dopiero po upływie 10–14 dni - w drugim stadium choroby, które trwa 2-4 tygodnie.^{15,17,18,20,21}

W przypadku atypowego krztuśca u niemowląt i dzieci poniżej 6 miesiąca życia zamiast napadowego kaszlu występują napady bezdechu i sinica.^16,17 W łagodniejszej postaci krztuśca występującej u starszych dzieci i dorosłych główną dolegliwością jest suchy, trwający nawet kilka tygodni, kaszel.²¹

Nawet szybko i prawidłowo leczony krztusiec może mieć powikłania. Tworzą się wówczas przepukliny, mogą występować krwawienia wewnętrzne. Powikłaniami krztuśca mogą być między innymi: zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc i zapalenie ucha środkowego. Choroba może mieć także, w rzadkich przypadkach groźne następstwa neurologiczne, takie jak zaburzenia świadomości, uszkodzenie wzroku i słuchu, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Najgroźniejszym powikłaniem jest krztuścowe uszkodzenie mózgu, wywołane niedotlenieniem mózgu.^16,17,20,21 Gęsta, zalegająca wydzielina utrudnia prawidłowe oddychanie. Tworzy się niedodma płuc.^15,21 Późnymi następstwami choroby mogą być zaburzenia w fizycznym i umysłowym rozwoju dziecka.¹⁸

w górę

Kto jest najbardziej narażony na zakażenie?

Najbardziej zagrożone są niemowlęta, które nie otrzymały jeszcze szczepionki, dzieci, u których cykl szczepienia był niekompletny oraz osoby, u których wygasła odporność poszczepienna – gdy istnieje możliwość kontaktu z chorymi na krztusiec oraz osobami przechodzącymi krztusiec bezobjawowo, nietypowo.¹⁸

w górę

Profilaktyka błonicy, tężca i krztuśca

Jak można zapobiegać błonicy, tężcowi i krztuścowi?

Skuteczną profilaktyką przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi w pierwszym okresie życia dziecka są szczepienia zawarte w obowiązkowym Programie Szczepień Ochronnych.²³ Wybierając szczepionki skojarzone 5 w 1 lub 6 w 1 zapewniasz swojemu dziecku najmniej bolesną realizcję Programu Szczepień Ochronnych.

w górę