Większość meningokokowych zakażeń objawowych to:
- posocznica (sepsa)
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) bez posocznicy
- ZOMR z posocznicą
Posocznica nierzadko ma przebieg błyskawiczny, gwałtowny z poprzedzającymi ją objawami zakażenia układu oddechowego, gorączką, bólami głowy i wymiotami. Zwykle towarzyszy jej wysypka krwotoczna. Śmiertelność w wyniku posocznicy dochodzi nawet do 53%.
Meningokokowe ZOMR to choroba gorączkowa o różnej ciężkości przebiegu. Objawy w postaci bólów głowy, sztywności karku, objawów oponowych, światłowstrętu, wymiotów, skurczów mięśni, zaburzeń orientacji i świadomości, porażeń nerwów narastają w ciągu kilku – kilkunastu godzin. Najczęściej występuje plamisto-grudkowa wysypka. Zdarzają się przypadki z nagłym pogorszeniem się stanu chorego, wybroczynami, wstrząsem i śmiercią. W niektórych grupach pacjentów obraz kliniczny odbiega od typowego. Dotyczy to noworodków, u których ZOMR może przebiegać bezgorączkowo i bez objawów oponowych, a na rozpoznanie wskazuje niepokój ruchowy, krzyk o wysokim tonie, niechęć do jedzenia czy drgawki. U osób starszych mogą wystąpić jedynie niecharakterystyczne zaburzenia świadomości i słabo wyrażone objawy oponowe. Ubytki neurologiczne po przebyciu ZOMR dotyczą najczęściej uszkodzenia słuchu, porażeń nerwów, opóźnienia w rozwoju psychicznym.
Śmiertelność w Polsce dochodzi do kilkunastu procent. W przypadkach meningokowego ZOMR przebiegającego z posocznicą rokowanie jest gorsze.
Inne, rzadziej występujące postacie kliniczne zakażeń meningokokowych to zapalenie płuc, zatok, spojówek, gałki ocznej, wsierdzia, osierdzia, stawów, cewki moczowej czy błony śluzowej macicy.
Rokowanie i występowanie powikłań zależy nie tylko od postaci klinicznej zakażenia, ale również od rodzaju meningokoka, który je spowodował. Choroba wywołana przez meningokoki grupy C ma poważniejsze rokowanie, niż choroby wywołane przez te z grupy B. W ostatnich latach w Polsce obserwuje się wzrost udziału meningokoków grupy C w zakażeniach meningokokowych.
Odporność przeciwko zakażeniom meningokokowym zapewniają swoiste przeciwciała. Noworodek i niemowlę w pierwszych 3-6 miesiącach życia jest chronione przez przeciwciała przekazane od matki. Po przechorowaniu zakażenia meningokokami większość dzieci powyżej 2 roku życia wytwarza odpowiednie przeciwciała.
Zapobieganie i zwalczanie zakażeń meningokokowych polega na
- wczesnym wykrywaniu i leczeniu szpitalnym osób z zakażeniem inwazyjnym
- stosowaniu ogólnych zasad higieny, częste wietrzenie pomieszczeń, dezynfekcji przedmiotów zanieczyszczonych wydzieliną z dróg oddechowych chorego
- zwiększeniu odporności przez szczepienia przeciwko meningokokom