Szczepionka to złożony preparat, który zawiera martwe drobnoustroje (albo ich części) lub żywe (o osłabionej zdolności do zakażania) oraz związki wspomagające. Jak każdy preparat medyczny u niektórych dzieci może powodować tzw. niepożądane odczyny poszczepienne (NOP). Większość odczynów ma charakter łagodny i ustępuje w przeciągu kilku dni, nie wymagając interwencji lekarza. NOP mogą wystąpić po podaniu każdej szczepionki.2
Przyczyną NOP może być2:
- działanie samej szczepionki (np. uczulenie na jej składnik),
- nieprawidłowe podanie szczepionki, dlatego nie wolno podawać szczepionki samemu
- inna przyczyna, przypadkowo występująca w tym samym czasie, co szczepienie.
Najczęściej występujące odczyny poszczepienne to2:
- gorączka2
- odczyn w miejscu wstrzyknięcia – obrzęk, zaczerwienienie, ból2
Jest to wynikiem reakcji układu odpornościowego na podane w szczepionce składniki. Po podaniu szczepionki organizm rozpoczyna proces produkcji przeciwciał ochronnych i komórek odpornościowych. Jednak należy pamiętać, że brak tych odczynów poszczepiennych nie świadczy o nieskuteczności szczepionki.
Niektóre szczepionki mogą (bardzo rzadko) wywoływać poważne reakcje związane z:
- żywymi drobnoustrojami zawartymi w szczepione
- odpowiedzią na czynne składniki szczepionki (np. zabite bakterie krztuśca)
- alergią na niektóre składniki szczepionki.2
Poważne reakcje poszczepienne w większości nie mają związku z działaniem szczepionki, a zbieżność w czasie jest przypadkowa.
Gwałtowne reakcje poszczepienne występują w ciągu kilku-kilkunastu minut po szczepieniu, zaleca się obserwację pacjenta 15 minut po szczepieniu.4
Poważne NOP:
- omdlenie lub zaburzenie przytomności (reakcja gwałtowna)2
- długotrwały, trudny do uspokojenia (nieukojony) płacz2,3
- bardzo wysoka gorączka (>40,5 ºC), w ciągu 2 dni po szczepieniu2
- wysypka, rumień skóry3
- drgawki w ciągu 2 dni po szczepieniu2
ZASADY POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU NAJCZĘŚCIEJ WYSTĘPUJĄCYCH ODCZYNÓW POSZCZEPIENNYCH2
|
Objaw niepożądany
|
Co można zrobić?
|
Kiedy konieczna jest pomoc lekarza?
|
|
gorączka
|
gdy temp. wynosi 38ºC można podać dziecku lek przeciwgorączkowy (paracetamol lub ibuprofen)
|
gorączka >39ºC, nie ustępująca po podaniu leków przeciwgorączkowych objawy towarzyszące gorączce (senność, drgawki, utrudniony kontakt z dzieckiem
|
|
obrzęk i zaczerwienienie
|
obserwacja
|
duży odczyn, ropień
|
|
ból w miejscu wstrzyknięcia
|
obserwacja i podanie leków przeciwbólowych (paracetamol lub ibuprofen)
|
duży niepokój dziecka, zaburzenie ruchomości kończyny
|