Szczepienia dla niemowląt

• Strona główna
• Szczepienia dla niemowląt
• Fakty i mity ...

• 
• |
• Drukuj

Fakty i mity na temat szczepień

• Chorobę zakaźną lepiej przechorować niż jej zapobiegać. FAŁSZ
• Wprowadzenie szczepień znacznie zmniejszyło zachorowalność i śmiertelność z powodu chorób zakaźnych. PRAWDA
• Nie trzeba szczepić przeciwko chorobom, na które od lat nikt nie choruje albo zachorowania zdarzają się bardzo rzadko. FAŁSZ
• Szczepienia zalecane nie są ważne - konieczne jest szczepienie dziecka wyłącznie szczepionkami obowiązkowymi. FAŁSZ
• Warto ująć szczepienia w planach wydatków związanych z narodzinami dziecka. PRAWDA
• Szczepionki skojarzone 5 w 1 i 6 w 1 są lepiej tolerowane niż szczepionki tradycyjne DTPw. PRAWDA
• Szczepionki skojarzone różnią się od szczepionek tradycyjnych (bezpłatnych) TYLKO liczbą wkłuć. FAŁSZ
• Szczepionki skojarzone wieloskładnikowe (5/6 w 1) bardziej obciążają organizm dziecka niż szczepionki tradycyjne. FAŁSZ
• Szczepionki MMR mogą być przyczyną autyzmu. FAŁSZ

Chorobę zakaźną lepiej przechorować niż jej zapobiegać. FAŁSZ.

Odporność przeciwko chorobom zakaźnym można uzyskać w sposób naturalny poprzez zakażenie czynnikiem wywołującym chorobę i jej przechorowanie albo w wyniku szczepienia. Odporność po przebyciu choroby zakaźnej bywa trwała i skuteczna, ale wiele szczepionek rozwija odporność porównywalną z tą po przebyciu choroby.¹ Różnicą pomiędzy "naturalnym" a sztucznym uzyskaniem odporności jest cena, jaką płaci się za tę odporność. Poważne lub ciężkie powikłania po szczepieniach zdarzają się bardzo rzadko i zwykle mają łagodny przebieg, zaś z zachorowaniem wiąże się duże ryzyko ciężkiego przebiegu oraz wystąpienia wielu poważnych powikłań.^1,2,3 Paraliż po zachorowaniu na polio, upośledzenie umysłowe w wyniku zakażenia bakterią Haemophilus influenzae typu b, uszkodzenie wątroby w wyniku żółtaczki, głuchota po zachorowaniu na świnkę, czy też poważne zapalenie płuc w wyniku ospy wietrznej to wysoka cena za naturalnie uzyskaną odporność.³ Uodpornienie przeciwko chorobie zakaźnej możliwe dzięki szczepieniom jest o wiele bezpieczniejsze, niż to uzyskane w wyniku przechorowania.²

w górę

Wprowadzenie szczepień znacznie zmniejszyło zachorowalność i śmiertelność z powodu chorób zakaźnych. PRAWDA.

Szczepienia zmieniły zdrowotne i społeczne oblicze naszej planety.⁴ Ich wpływ na zdrowie ludzi na całym świecie jest trudny do przecenienia. Nic innego, z wyjątkiem czystej wody pitnej, nawet wynalezienie antybiotyków, nie miało tak znaczącego wpływu na zmniejszenie śmiertelności i wzrost liczby ludności.⁵ Szczepionki przeciwko ospie prawdziwej (Jenner, 1798) oraz przeciwko wściekliźnie (Pasteur, 1885) to epokowe wynalazki, którym miliony ludzi zawdzięczają życie.⁴ Co roku szczepienia ratują przed śmiercią 2 miliony dzieci.^6,7 Największe osiągnięcia w historii szczepień to:⁸

• usunięcie zagrożenia ospy prawdziwej, która do późnych lat 60-tych była przyczyną śmierci 2 milionów ludzi rocznie; choroba została wyeliminowana dzięki masowej akcji szczepień prowadzonej na całym świecie;
• spadek liczby zachorowań na poliomyelitis z ponad 300 000 rocznie w latach 80-tych do zaledwie 2 000 w roku 2002;
• zmniejszenie zagrożenia zachorowania na tężec wśród noworodków w 2/3 krajów rozwijających się;
• spadek zarejestrowanych zgonów w wyniku odry z 6 milionów do mniej niż 1 miliona rocznie po wprowadzeniu przez Światową Organizację Zdrowia w roku 1974 tzw. Expanded Program on Immunization (EPI);
• spadek liczby zachorowań na krztusiec z 3 milionów do mniej niż 250 tys. rocznie;
• spadek liczby zachorowań na błonicę z 80 000 w roku 1975 do mniej niż 10 000 obecnie;
• 90% spadek liczby zachorowań na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wywoływanych przez Haemophilus influenzae typu b (Hib) w Europie w ciągu 10 lat od wprowadzenia szczepień przeciwko Hib.

w górę

Nie trzeba szczepić przeciwko chorobom, na które od lat nikt nie choruje albo zachorowania zdarzają się bardzo rzadko. FAŁSZ.

Większość młodych rodziców nigdy nie miała styczności z osobą chorą na błonicę, tężec, krztusiec, polio, odrę czy różyczkę, i dlatego niektórzy z nich mogą poddawać w wątpliwość konieczność prowadzenia dalszych szczepień. Pod tym względem szczepienia stały się w pewnym sensie ofiarą swego własnego sukcesu.³ Jednak zachorowania na choroby, którym zapobiegamy prowadząc masowe szczepienia, zdarzają się stosunkowo rzadko właśnie dzięki szczepieniu bardzo dużej liczby dzieci (ok. 90-95% populacji).⁹ Szczepienia powinny być kontynuowane, ponieważ:³

• niektóre choroby są tak powszechne, że nie zaszczepienie dziecka jest niemal równoznaczne z jego zachorowaniem (np. w przypadku ospy wietrznej, krztuśca),
• wirusy i bakterie wywołujące niektóre choroby są ciągle obecne w otaczającym nas środowisku, choć zachorowania na nie zdarzają się dość rzadko (np. odra czy świnka); jeśli spada poziom zaszczepienia populacji, znacznie wzrasta zagrożenie wybuchem epidemii i wystąpienia dużej liczby zgonów:
  • w USA na przełomie lat 80-tych i 90-tych spadła wyszczepialność przeciwko odrze i w rezultacie do szpitali trafiło ok. 11 000 osób a ponad 100 osób zmarło; obecnie dzięki wzrostowi poziomu zaszczepienia w USA co roku notuje się jedynie ok. 100 przypadków odry, zaś zgony nie występują;
  • jeszcze poważniejsza sytuacja miała miejsce w byłych republikach Związku Radzieckiego, gdzie w latach 1990-2001 zaprzestano systematycznych szczepień przeciwko błonicy, co stało się przyczyną ponad 160 000 zachorowań i 4 500 zgonów;¹⁰
• w wielu krajach niektóre choroby już w ogóle nie występują (np. polio i błonica) jednakże są rejony świata, gdzie nadal zdarzają się pojedyncze zachorowania lub nawet lokalne epidemie, więc wywołujące je drobnoustroje mogą zostać ponownie rozprzestrzenione przez osoby podróżujące.

Szczepienia odgrywają podstawową rolę w walce z chorobami zakaźnymi,¹¹ dlatego też NIE NALEŻY SAMOWOLNIE Z NICH REZYGNOWAĆ. Im więcej rodziców zrezygnuje ze szczepienia dzieci, tym większe stanie się ryzyko wystąpienia zachorowań i związanych z nimi ciężkich następstw.⁹ Warto pamiętać o tym, że decyzja o szczepieniu ma wpływ na zdrowie nie tylko Waszego dziecka, ale także jego rodzeństwa i przyjaciół, kolegów ze szkoły i znajomych i wielu innych osób, z którymi ma ono styczność.¹²

Dzieci, które nie są zaszczepione, mogą przenosić bakterie i wirusy a tym samym stać się groźne dla:

• dzieci, które są jeszcze zbyt małe, by mogły być w pełni uodpornione przeciwko danej chorobie (np. noworodki),
• dzieci i dorosłych, którzy nie mogą zostać zaszczepieni ze względów medycznych (np. chorych na białaczkę lub inne choroby nowotworowe, osób z HIV/AIDS lub innymi chorobami układu odpornościowego, otrzymujących chemioterapię, radioterapię lub duże dawki leków zwanych kortykosteroidami),
• pewnej niewielkiej grupy osób, których organizm nie "odpowiada" na niektóre szczepienia (nie może wytworzyć przeciwciał).

Szczepienia chronią zdrowie przyszłych pokoleń.^12,13 Bez skutecznych i bezpiecznych szczepionek nie byłoby możliwe ograniczenie liczby zachorowań do sporadycznych przypadków (eliminacja choroby), a tym bardziej likwidacja choroby na całym świecie (eradykacja*).¹¹ Zaprzestanie szczepień doprowadziłoby do powrotu chorób, których już praktycznie nie ma.^12,13 W niedługim czasie pojawiłyby się epidemie chorób, które obecnie są prawie pod kontrolą. Więcej dzieci zachorowałoby i więcej zmarło.¹³

Decyzję o zaprzestaniu szczepień może podjąć Światowa Organizacja Zdrowia działająca we współpracy z odpowiednimi władzami sanitarno-epidemiologicznymi dopiero wtedy, gdy przez odpowiednio długi okres nie pojawiają się nowe przypadki zachorowań na daną chorobę zakaźną, a wirus lub bakteria nie występuje w otaczającym nas środowisku.⁹ Jak dotychczas całkowite zaprzestanie szczepień było możliwe jedynie w przypadku ospy prawdziwej. Prowadzone są działania mające na celu eradykację* poliomyelitis oraz eliminację** odry i różyczki wrodzonej a w dalszej kolejności celem działań będzie eradykacja wirusowego zapalenia wątroby typu B, różyczki, świnki, wirusowego zapalenia wątroby typu A oraz ospy wietrznej (eradykacja choroby możliwa jest tylko wówczas, gdy patogen ją wywołujący występuje wyłącznie u ludzi)¹¹

*eradykacja choroby oznacza sytuację, w której nie występują zachorowania na określoną chorobę, nie stwierdza się drobnoustroju w próbkach pobranych od ludzi, jak również w próbkach pobranych ze środowiska. O całkowitej eradykacji można mówić wówczas, gdy nastąpiła likwidacja choroby na całym świecie.¹¹

**eliminacja choroby oznacza ograniczenie jej występowania do sporadycznych zachorowań, pomiędzy którymi nie daje się prześledzić łańcucha zachorowań. W następstwie eliminacji nie stwierdza się zarazka w próbkach pobranych od ludzi, ale może on być wykrywany w próbkach pobranych ze środowiska.¹¹

w górę

Szczepienia zalecane nie są ważne - konieczne jest szczepienie dziecka wyłącznie szczepionkami obowiązkowymi. FAŁSZ.

Zarówno szczepienia obowiązkowe (bezpłatne) jak i zalecane (płatne) są niezmiernie ważne - chronią Wasze maleństwo przed chorobami zakaźnymi, które mogą być bardzo groźne dla jego zdrowia a nawet życia. O tym czy dane szczepienie znajdzie się w grupie szczepień refundowanych z budżetu państwa, decydują różne czynniki. Należą do nich częstość występowania choroby, jej przebieg, konsekwencje występujące w wyniku zachorowania i możliwe powikłania, ale - co ważne – także uwarunkowania ekonomiczne, czyli możliwości finansowe budżetu państwa. Brak środków jest głównym hamulcem unowocześniania programów szczepień ochronnych, które są w historii ludzkości najbardziej opłacalną interwencją medyczną w zakresie profilaktyki chorób zakaźnych i ich powikłań.¹⁴ To, że w Polsce część szczepień należy do grupy szczepień zalecanych, wynika w dużej mierze właśnie z niedostatku środków finansowych przeznaczanych na szczepienia.¹⁵ Wiele szczepień, za które w Polsce muszą zapłacić rodzice, w innych krajach, zwłaszcza tych o wyższym dochodzie narodowym, jest finansowanych przez budżet państwa i maluchy otrzymują je bezpłatnie w ramach ubezpieczenia. Dotyczy to szczepionek przeciwko ospie wietrznej, przeciwko pneumokokom czy meningokokom.^16,17 W Polsce także planowane są zmiany mające na celu zwiększenie dostępności szczepień poprzez ich przesuwanie z grupy szczepień odpłatnych do nieodpłatnych (np. wprowadzenie do obowiązkowego PSO bezpiecznych i efektywnych szczepionek wysokoskojarzonych czy też masowych szczepień wszystkich dzieci przeciwko inwazyjnej chorobie pneumokokowej), ale będą one uzależnione od możliwości finansowych systemu ochrony zdrowia.¹⁴

w górę

Warto ująć szczepienia w planach wydatków związanych z narodzinami dziecka. PRAWDA.

Szczepienia są inwestycją w zdrowie dziecka i jego rozwój, dlatego bardzo ważne jest zaplanowanie szczepień maleństwa jak najwcześniej i przygotowanie się do nich także finansowo. Dobrze jest zaplanować szczepienia jeszcze przed przyjściem malucha na świat. O rozszerzeniu ochrony powinni pomyśleć szczególnie rodzice dzieci, które trafią do żłobka czy przedszkola, które mają starsze rodzeństwo oraz tych, które często chorują. Państwo staje naprzeciw oczekiwaniom rodziców wprowadzając dodatek z tytułu urodzenia dziecka ("becikowe"), który może zostać przeznaczony właśnie na szczepienia.¹⁸ Poza wykorzystaniem wsparcia finansowego oferowanego przez państwo młodzi rodzice mogą zweryfikować listę zakupów planowanych w związku z pojawieniem się maleństwa – łóżeczko, wózek, nosidełko czy leżaczek można pożyczyć od rodziny czy znajomych – a zaoszczędzone pieniądze warto zainwestować w to, co najważniejsze - zdrowie dziecka. Poza tym warto porozmawiać z rodziną i bliskimi znajomymi – dofinansowanie zakupu szczepionek zamiast kolejnej zabawki czy ubranka może być naprawdę wartościowym prezentem.

Wiele szczepień, które w Polsce są jedynie zalecane lub bezpłatne tylko dla wybranych grup dzieci, w innych krajach europejskich oraz w USA dzieci otrzymują za darmo w ramach ubezpieczenia (np. szczepienie przeciwko pneumokokom, meningokokom, czy przeciwko ospie wietrznej).^16,17 Szczepionki 5 w 1 oraz 6 w 1 są skuteczną i bezpieczną alternatywą dla szczepionek starszej generacji i dlatego są powszechnie stosowane w kalendarzach obowiązkowych wielu krajów Unii Europejskiej. Są to kraje o wysokim dochodzie narodowym np. Niemcy, Austria, Belgia, Wielka Brytania, ale także Czechy oraz Słowacja.¹⁶ W Polsce także, w miarę możliwości finansowych systemu ochrony zdrowi, planowane są zmiany mające na celu zwiększenie dostępności szczepień poprzez ich przesuwanie z grupy szczepień odpłatnych do nieodpłatnych (np. wprowadzenie do obowiązkowego PSO bezpiecznych i efektywnych szczepionek wysokoskojarzonych czy też masowych szczepień wszystkich dzieci przeciwko inwazyjnej chorobie pneumokokowej), dopóki jednak to nie nastąpi, to rodzice będą pokrywać koszty tych szczepień z własnej kieszeni.¹⁴

Szczepienia to najskuteczniejszy sposób ochrony zdrowia dziecka.

w górę

Szczepionki skojarzone 5 w 1 i 6 w 1 są lepiej tolerowane niż szczepionki tradycyjne DTPw.¹⁹ PRAWDA.

Wchodząca w skład szczepionek 5 w 1 oraz 6 w 1 szczepionka przeciwko krztuścowi zawiera bezkomórkowy (acelularny) składnik krztuśca, podczas gdy szczepionka tradycyjna (pełnokomórkowa, tzw. DTPw) zawiera całe komórki tej bakterii.^20-22 Szczepionki bezkomórkowe są lepiej tolerowane i rzadziej wywołują działania niepożądane.^22-25 Szczepionki bezkomórkowe są zalecane przez Amerykański Komitet Doradczy ds. Szczepień Ochronnych.^26,27 Szczepionki 5 w 1 oraz 6 w 1 są skuteczną i bezpieczną alternatywą dla szczepionek starej generacji i dlatego są powszechnie stosowane w kalendarzach obowiązkowych wielu krajów Unii Europejskiej. Są to kraje o wysokim dochodzie narodowym np. Niemcy, Austria, Belgia, Wielka Brytania, ale także Czechy oraz Słowacja.²⁷

w górę

Szczepionki skojarzone różnią się od szczepionek tradycyjnych (bezpłatnych) TYLKO liczbą wkłuć. FAŁSZ.

W ostatnich latach wzrosła liczba chorób, którym możemy skutecznie zapobiegać, a co za tym idzie liczba szczepionek, które powinny być stosowane w ciągu pierwszych dwóch lat życia dziecka i właśnie to przyczyniło się do rozwoju szczepionek skojarzonych.²⁸ Gdyby obecnie w ogóle nie stosowano szczepionek skojarzonych i wszystkie szczepienia byłyby realizowane z użyciem szczepionek pojedynczych, to biorąc pod uwagę jedynie szczepienia obowiązkowe zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych (PSO) dziecko od urodzenia do ukończenia 18 miesiąca życia musiałoby otrzymać aż 26 ukłuć!²⁹ Realizacja tylu szczepień wymagałaby wielu wizyt w przychodniach i przyczyniłaby się do wzrostu liczby niepożądanych odczynów poszczepiennych.³⁰ Szczepionki skojarzone różnią się od szczepionek monowalentnych znacznie mniejszą liczbą wkłuć, ale ich stosowanie to także szereg innych zalet:

• mają wysoki profil skuteczności i bezpieczeństwa,^28,31,32
• zapewniają szeroką ochronę przed chorobami zakaźnymi,³³
• ograniczają liczbę wkłuć i liczbę wizyt lekarskich, co minimalizuje ból i łzy dziecka oraz stres dla niego i jego rodziców a także zapewnia oszczędność czasu rodziców i personelu służby zdrowia,
• ich stosowanie eliminuje problemy z odraczaniem szczepień, a więc ryzyko pominięcia szczepienia,³²
• przyczyniają się do mniejszej liczby błędów i pomyłek ze strony personelu medycznego oraz mniejszej urazowości,³¹
• przyczyniają się do mniejszych i rzadziej występujących niepożądanych odczynów poszczepiennych (mniejsza liczba wkłuć, to statystycznie mniej reakcji niepożądanych),³¹
• wchodząca w skład szczepionek 5/6 w 1 szczepionka przeciwko krztuścowi zawiera bezkomórkowy składnik krztuśca, podczas gdy szczepionka tradycyjna zawiera całe komórki tej bakterii;^20-22 szczepionki bezkomórkowe są bezpieczniejsze od szczepionek DTPw, lepiej tolerowane i znacznie rzadziej wywołują działania niepożądane.^22-25

w górę

Szczepionki skojarzone wieloskładnikowe (5/6 w 1) bardziej obciążają organizm dziecka niż szczepionki tradycyjne. FAŁSZ.

Obawy, że szczepionki skojarzone mogą przeciążać organizm maleństwa są nieuzasadnione. Nowoczesne szczepionki skojarzone 5 w 1 i 6 w 1 są znacznie mniejszym obciążeniem dla organizmu dziecka, gdyż zawierają o wiele mniej antygenów niż szczepionki tradycyjne (patrz tabela poniżej). Wchodzący w skład szczepionek 5/6 w 1 acelularny komponent krztuśca składa się z zaledwie 2-5 antygenów, zaś szczepionka tradycyjna - pełnokomórkowa (tzw. DTPw) – z ok. 3000 antygenów.^33,35 Jeśli wybierzecie dla swojego dziecka szczepionki skojarzone 5/6 w 1, to nawet gdy otrzyma ono dodatkowe szczepienia (np. przeciwko rotawirusom czy pneumokokom), to i tak w sumie jego organizm będzie musiał odpowiedzieć na o wiele mniej antygenów, niż w przypadku wykorzystania szczepionki tradycyjnej.

Porównanie liczby antygenów w wybranych szczepionkach podawanych dzieciom w ciągu pierwszych 2 lat życia.^29,33,35

Szczepionka	Liczba antygenów	Szczepionka	Liczba antygenów
DTPw	ok. 3000	5/6 w 1	8 - 11
polio	3
Hib	1
wzw typu B	1
rotawirusy	1 - 5	rotawirusy	1 - 5
pneumokoki	7 - 13	pneumokoki	7 - 13
RAZEM	ok. 3030	RAZEM	16 - 29

DTPw – pełnokomórkowa szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi; 5/6 w 1 – acelularna szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio, Hib - Haemophilus influenzae typ b/ wzw typu B – wirusowe zapalenie wątroby typu B,

w górę

Szczepionki MMR mogą być przyczyną autyzmu. FAŁSZ.

Szczepionka typu MMR (z ang. measles, mumps, rubella, tzn. szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce) NIE POWODUJE reakcji immunologicznej mogącej być przyczyną autyzmu bądź innych zaburzeń autystycznych.^3,36,37 Sugestie, jakoby szczepionka MMR powodowała autyzm pojawiły się w 1998 roku, gdy brytyjski lekarz, dr Andrew Wakefield, opublikował raport dotyczący 12 dzieci (z których 8 miało autyzm), wysuwając hipotezę, że szczepienie MMR zwiększa ryzyko wystąpienia autyzmu u dzieci. Dr Wakefield zwrócił uwagę na zależność czasową między szczepieniem, a pojawieniem się objawów autyzmu. Wystąpienie pierwszych objawów autyzmu i postawienie diagnozy zbiega się zwykle w czasie z podaniem pierwszej dawki szczepionki MMR.^3,38 Wykonano tzw. badania przeglądowe na bardzo dużych populacjach dzieci zarówno zdrowych jak i chorych na autyzm, zaszczepionych i takich, które nie były szczepione szczepionką MMR (największe badanie przeprowadzono w Danii - objęło ono 537 000 dzieci), które jednoznacznie wykluczyły zależność szczepienia i autyzmu.^3,38-41 Po przebadaniu dzieci z autyzmem, stwierdzono, iż autyzm ma podłoże genetyczne, a szczepienie MMR nie miało wpływu na pogorszenie funkcji przewodu pokarmowego i stanu psychicznego u tych dzieci.^41,42

w górę